روز شیخ بهایی 3 اردیبهشت

بهاءالدین محمد بن حسین عاملی معروف به شیخ بهایی (زادهٔ ۸ اسفند ۹۲۵ خورشیدی در بعلبک، درگذشته ۸ شهریور ۱۰۰۰ خورشیدی در اصفهان) همه چیزدان ، حکیم، علامه فقیه، عارف، منجم/ستاره‌شناس، ریاضیدان، شاعر، ادیب، مورخ و دانشمند نامدار سده 10 و 11 هجری؛ که در دانش‌های فلسفه، منطق، هیئت و ریاضیات دانایی داشت، در حدود ۹۵ کتاب و رساله از او در سیاست، حدیث، ریاضی، اخلاق، نجوم، عرفان، فقه، مهندسی، هنر و فیزیک بر جای مانده‌است.

شیخ بهایی

به پاس خدمات او به علم ستاره‌شناسی، یونسکو سال ۲۰۰۹ که مصادف با سال نجوم می‌بوده نام شیخ را در لیست مفاخر ایران ثبت کرد.وی از دوستان نزدیک میرداماد بود.

مختصری از زندگینامه شیخ بهایی

شیخ بهایی از نوادگان حارث همدانی یکی از یاران با وفای امیرالمؤمنین است که در [بعلبک] متولد شد. دوران کودکی را در جبل عامل، از نواحی شام، در روستایی به نام «جبع» یا «جباع» زیست، شیخ بهایی از نوادگان «حارث بن عبدالله اعور همدانی» بوده است (از شخصیت های برجسته آغاز اسلام، متوفی به سال 64 خورشیدی). خاندان شیخ بهایی از خانواده های معروف جبل عامل در سده های دهم و یازدهم خورشیدی بوده اند. پدر بهاءالدین عاملی از شاگردان برجسته شهید ثانی بوده است.

خصوصیات اخلاقی شیخ بهایی

شیخ بهائی در مدرسه، محراب عبادت، مسند قضاوت، دیوان اداری و در هر جا، همواره با مردم بود. روح بلند و رفیع شیخ بهایی چنان بود که او را در طلب علم، به هر سرزمینی می کشاند و در مجلس هر استادی می نشاند همه مسالک. و فرق رابه دیده تحقیق می نگریست و با تلفیق همه آراء و نظرات بزرگان، جوهر ناب وجود خویش را به نور معرفت می گداخت و صیقل می داد. شیخ بهایی همواره درباره عدل و انصاف سخن می گفت و مانند صالحان عمل می کرد و به خلق خدا خدمت می کرد.

مثنویات معروف شیخ بهایی

ازمثنوّیات معروف شیخ بهائی در زبان فارسی می توان از اینها نام برد:
– نان و حلوا یا سوانح سفر الحجاز، (بر وزن مثنوی مولوی) در این اثر ابیاتی از مثنوی را نیز تضمین کرده است.
– نان و پنیر، (بر وزن مثنوی مولوی) نزدیکترین مثنوی شیخ بهایی به مثنوی مولوی از نظر محتوا و زبان
– شیر و شکر، (اولین منظومة فارسی در بحر خَبَب یا مُتدارک). شیر و شکر بسیار جذاب است و با وجود مختصر بودن (161 بیت در کلیات چاپ نفیسی و 141 بیت در کشکول) سرشار از معارف و مواعظ حکمی با لحنی حماسی است.

منزل شیخ بهایی 

خانواده ایی که منزل شیخ بهایی را در اصفهان خریده است عنوان میکند: این خانه بیش از 400 سال قدمت دارد.. قسمتی از کاخ شاه عباس بوده که عمه ایشان مریم بیگم در ان سکونت داشته است . بعد از فوت مریم بیگم شاه عباس تصمیم میگیرد خانه را به شیخ بهایی بدهد که در آنجا سکونت داشته باشد. شیخ بهایی از نظر مالی بسیار ناتوان بوده زمانی که به شاه عباس می گویید از دادن وجه منزل به شاه عباس عاجز است . شاه عباس عنوان می کند در ازای وجه خانه  روزی 5 بار برای عمه شاه عباس که مریم بیگم باشد , شیخ بهایی نماز بخواند. در همین خانه بوده که شیخ بهایی , پروژه گرمابه شیخ بهایی را طراحی می کند. 

گرمابه شیخ بهایی 

حمامی که در زمان صفوی و در سال ۱۰۲۵ قمری به دستور شاه عباس اول و توسط شیخ بهائی بنا شده و به دلیل ویژگی منحصربفرد به حمام اسرار آمیز مشهور شده است. شیخ بهایی، معمار این بنا از دانشمندان بزرگ دوره صفوی به شمار می رود و در علوم فلسفه، منطق و ریاضیات تبحر مهارت خاصی داشته و تالیفاتی به طوری که از او حدود ۸۸ کتاب و رساله به یادگار مانده است. یکی از ویژگی های شیخ بهایی دانستن معماری بود به طوری که تعدادی از آثار دوره صفوی توسط او طراحی شده است. این حمام در محله ‌ای جای گرفته که دیگر آثار در ارتباط با شیخ بهایی مثل عصارخانه شیخ بهایی (جماله) و خانه شیخ بهایی هم در همین محله است. این حمام شاخه های خاصی دارد و با آتش دان و مخزن متفاوت، تبدیل به بنایی با معماری جالب توجه شده است.

راز حمام شیخ بهایی، گرم شدن مخزن آن با یک شمع و روشن بودن دائمی آن بود. البته تعدادی از بناهای اصفهان معماهایی داشته که در اثر گذشت زمان کشف شده اند یکی از آن ها راز حرکت مناره های منار جنبان بود که امروز علت آن مشخص شده است. تا اواسط دوره پهلوی آب دیگ های حمام با شعله شمع به جوش می آمده که البته این سیستم امروز دیگر کار نمی کند که عده ای دلیل آن را ویرانی قسمتی از بدنه اصلی حمام در جریان کشف راز شمع می دانند.

تا به حال برای پی بردن به راز گرم شدن حمام تحقیقات زیادی صورت گرفته است؛ در هنگام انجام تحقیقات، دانشمندان به یک سیستم سفالی لوله کشی در زیر بنا برخوردند، سیستمی که در زیرزمین حدفاصل آبریزگاه مسجد جامع و حمام قرار گرفته بود. لوله کشی سفالی دانشمندان را به این نظریه رساند که گازهایی مثل متان و اکسیدهای گوگردی به روش مکش طبیعی به سمت مشعل خزینه حمام جاری می شدند تا در حکم منبع گرما در مشعل بسوزند، شاید هم این گازها به طور مستقیم از مواد زاید دفع شده برای استفاده در حمام جمع آوری می شدند. مطالعات باستان‌ شناسی نشان می دهد که لوله‌ هایی فاضلاب شهر اصفهان را به سمت خزینه حمام هدایت می کرده است. امروز در کشورهای پیشرفته برای تهیه سوخت، گاز از طریق فاضلاب تولید می شود که با نام بیوگاز می گویند.