چطور مانع آسیب دیدگی پوست دستان بخاطر الکل و دیگر مواد ضد عفونی کننده شویم

در اینجا به آزمایشی که توسط دانشگاه علوم پزشکی گناباد انجام شده توجه کنید 

نویسنده مسؤول؛ کارشناس ارشد پرستاری، بیمارستان 22 بهمن، دانشگاه علوم پزشکی گناباد

2 -کارشناس ارشد پرستاری و عضو هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامائی مشه

مقایسه عوارض پوستی ناشی از بهداشت دست با محلول مورد توصیه WHO

(rub Hand ،(صابون آنتی سپتیک و صابون معمولی در پرسنل پرستاری

2 – امیر رضا صالح مقدم 1 طاهره بلوچی بیدختی

چکیده

زمینه و هدف: عفونتهای بیمارستانی از مشکلات و معضلات همه جوامع است و بیشترین راه انتقـال آن از طریق دستهای آلوده می باشد. بر اساس توصیه سازمان جهانی بهداشت مبنی بـر مـصرف محلولهـای الکلی جهت بهداشت دست و با توجه به اینکه مدتی است که استفاده از محلول الکلی در برخی بخشهای بیمارستانی مرسوم شده است تحقیق حاضر با هدف مقایسه عوارض پوستی ناشی از بهداشـت دسـت بـا محلول الکلی مورد توصیه Hand rub) WHO (    صابون آنتی سـپتیک وصـابون معمـولی انجـام شـده است 

روش تحقیق: این مطالعه یک کارآزمائی بالینی سه گروهه تصادفی می باشـد . مطالعـه بـر روی 128 نفر از پرسنل پرستاری شامل پرستاران و بهیاران که بـا نمونـه گیـری طبقـه ای و بطـ ور تـصادفی انتخاب شده اند انجام شده است سه فرآورده محلول مورد توصیه WHO ،صابون آنتی سپتیک و صابون معمولی مورد بررسی قرار گرفتند که پس از آمـوزش بهداشـت دسـت طبـق اسـتاندارد سـازمان جهـانی بهداشت، واحدهای پژوهش بمدت یک هفته از ماده مورد نظر جهت بهداشت دست خود استفا ده کـرده و در طول مدت مطالعه از نظر بروز عوارض پوستی احتمـالی تحـت پیگیـری بودنـد پـس از پایـان هفتـه، وضعیت پوست واحدها با استفاده از ابزار خود ارزیابی پوست مورد بررسی قرار گرفـت. تحلیـل آمـاری بـا استفاده از SPSS ویرایش 5/14 و با استفاده از آزمونهای کروسکال والیس و من ویتنی انجام شد.

یافته ها: آزمون کروسکال والیس برای بررسی عوارض پوستی در گروهها که شامل چهار جزء ظاهر پوست، تمامیت پوست، وضعیت رطوبت و حس می باشد به تفکیک انجام شد و در بین سه گروه، گروه محلول الکلـی در مقایسه با صابون معمولی عوارض پوستی کمتری در مورد تمامیت پوست داشتند(04/0= p ). ولی در مـورد سایر اجزاء تفاوت معنی داری مشاهده نشد.

نتیجه گیری: با توجه به اینکه مهم تـرین راه انتقـال عفونتهـای بیمارسـتانی از طریـق دسـتهای آلـوده می باشد و از آنجائی که با توجه به تحقیق حاضر عوارض پوستی محلول الکلی از نظر تمامیـت پو سـت در مقایسه با صابون کمتر است، با توجه به کاربرد ساده، عدم نیاز بـه آب و هزینـه کمتـر، اسـتفاده از آن جهت بهداشت دست توصیه می گردد.

مقدمه

عفونتهـای بیمارسـتانی یـک مـشکل جهـانی محـسوب

می شوند:

 (1) . این عفونتها، به مواردی اطلاق می گرددکه در

طـی بـستری در بیمارسـتان یـا در نتیجـه آن ایجـاد شـود.

بطورکلی، در صورتی که بیمار قبـل از گذشـت 48 سـاعت از

زمان بستری دچار عفـونتی گـردد، زمـان ابـتلاء وی قبـل از

بستری در نظر گرفته میشـود. اکثـر عفونتهـایی کـه بعـد از

  48 ساعت تظاهر کنند، به عنوان عفونت بیمارستانی در نظـر

گرفتـه مـیشـوند

 (2) . تخمـین زده شـده اسـت کـه انتقـال متقاطع

، علت 40 درصد عفونتهای بیمارستانی میباشد 

(3 ). عمده این عفونتها توسط میکروارگانیـسمهای دسـت پرسـنل

بهداشتی که دستهایشان را نشسته یا بطور ناکافی شستهانـد،

منتقل میشوند

 (4) . همه گیری عفونتهای بیمارستانی که در

گذشـته اتفـاق مـی افتـاد، بیـانگر ایـن حقیقـت اسـت کـه

بی توجهی در کاربرد روشهای صحیح و بهداشـتی و یـا عـدم

آشنایی پرسنل بیمارستانی به این روشها باعث اشاعه عفونـت

بوده است. از آنجا که دستها عامل انتقال هـر پـاتوژن از یـک

بیمار به بیمار دیگر، از شیئی آلـوده بـه بیمـار یـا از پرسـنل

بیمارستانی به بیمار می باشـند، شـستن دسـتها بـه تنهـایی

مهمترین روش پیشگیری از سـرایت مـی باشـد. بـه منظـور

محافظت بیماران از عفونتهای بیمارستانی، شستن دستها باید

در تمام مدت و بطور منظم انجـام شـود و پرسـتاران بـدلیل

حضور مستمر در بالین بیمـار و تمـاس بـا کـادر بهداشـتی و

درمانی نقش مهمی در شناسایی منابع عفونت بیمارستانی و

کنترل آنها به عهده دارند .

(5) . اگر چه دست شستن به عنوان

مهمترین روش در پیشگیری از عفونتهـای بیمارسـتانی بیـان

شده است، اما هنـوز پرسـنل بیمارسـتان در مـورد روشـهای

تمیز کردن دستها توجه خاصی را معطوف نداشـته و روشـی

که بکار میبرند معمولاً غیر استاندارد است و در عمـل مـدت

زمان و دفعات دسـت شـستن خیلـی کمتـر از آن اسـت کـه

پرسـتاران ادعـا مـیکننـد .

(6) . مطالعـات دیگـر نیـز نـشان

می دهند کـه در اکثـر مراکـز مراقبـت بهداشـتی تمایـل بـه

شستشوی دست به صورت غیر قابل انتظـاری پـایین اسـت و

دلایل بهداشت نا مناسب دسـتها را بـه صـورت زیـر گـزارش

کرده اند: عدم دسترسی به امکانات بهداشت دسـت،

 تحریـک پوستی ناشـی از مـواد شـوینده، 

زمـان ناکـافی بـرای دسـت شستن

، تداخل مراقبـت بیمـار، کمبـود آگـاهی از راهکارهـا،

کمبود آگاهی از اهمیت بهداشت دست 

(7) . زبیری می گوید:

استفاده ناکافی از تکنیک دست شستن به عنوان مهم تـرین،

ساده ترین و ارزان ترین روش پیـشگیری از انتـشار عفونـت،

می تواند علل متعددی از قبیـل فقـدان یـا مکـان نامناسـب

دستـشویی، کیفیـت نـامطلوب مـایع دستـشویی، اطلاعـات

ناکافی، تراکم بالای کار، فقدان دانش علمی، کاهش انگیـزه و

تمایل کارکنان و خستگی داشته باشـد

 (8) . در زمینـه تهیـه محلولهایی که مشکل بهداشت ناکـافی دسـت را رفـع سـازد،

تلاشهایی صورت پذیرفتـه اسـت. اولـین گـام مهـم افـزایش

دسترسی به محلولهای آنتی سپتیک است که کمتر خشکی و

تحریک پوستی ایجاد کند.

 (9) . صـابونها مـوادی هـستند کـه

برای خاصیت پاک کنندگی استفاده میشوند اگرچـه ممکـن

است مواد آنتیسپتیک نیز به صابون اضافه شود، ولی صـابون

معمولی فعالیت ضد میکروبی کمی دارد و دست شستن مکرر

با آن میتواند باعث خشکی و تحریک پـذیری پوسـت شـود

. (10( 

درماتیت تماسی تحریکی یکی از شایع ترین بیماریهای

شغلی پرسنل مراقبـت بهداشـتی اسـت و معمـولاً همـراه بـا

خشکی پوست، قرمزی و حس سـوزش مـی باشـد

(11،12) 

شــیوع درماتیــت دســت در ایــن گــروه 30-17 درصــد

می باشد(14,13) که در مقایسه بـا افـراد عـادی کـه شـیوع

4/ درصد دارند، میزان بالایی است .

(15) . ایـن تفـاوت بـین گروههای شغلی، توسط اسـمیت و کـوئن راد

 (16).  کـه بـروز 5/6 مورد در هزار نفر در ماه را برای پرستاران و یک مورد در

هزار نفر در ماه را برای کارمنـدان ادارات تخمـین زده اسـت،

مورد حمایت قرار می دهد. توجه به نتایج، جدی است چـون

بـسیاری از شـاغلین بـدلیل درماتیـت دسـت، مجبـور بـه از

دست دادن شغل خود می شوند. مکانیسم غالب بـرای ایجـاد

تحریک پوستی، رطوبت است. کار کردن با دستکش و تماس

با سطوح دارای مواد گندزدا (18,17 ) حتـی آب بـه تنهـایی

یک عامل محرک است (19 ) بخصوص اگر آب به کار گرفتـه

شده، سخت باشد (20 ). از طرفی ضـد عفـونی کننـدههـای

الکلی عملکرد خود را به طـور اولیـه بـا تغییـر دادن ماهیـت 

پروتئینها فراهم میکنند. در غلظتهای80-60 درصد حداکثر

فعالیت ضد باکتریایی، ضـد ویروسـی و ضـد قـارچی خـود را

دارند و به طور سریع باکتریهای پوست را کاهش می دهند و

نیازی به استفاده از آب ندارند (21 .(

از آنجا کـه پیـشگیری از بیماریهـا و عـوارض آن بـسیار

کم خرجتر از درمان و معالجه آن میباشد. مهمتـرین نگرانـی

بیمارسـتانها مربـوط بـه آلـودگی و عفونـت در بیمارسـتان و

بیشترین تلاش در جهت جلوگیری و کنترل عوامل بیماریزا و

به عبارت دیگر مراقبت از افراد آسیب پذیر در مقابـل عوامـل

بیماری زا است. براساس موارد ذکرشده و با توجـه بـه نقـش

دستها در انتقال عفونت واهمیت به حداقل رسـاندن عـوارض

پوستی عوامل بهداشت دست برای بالا بردن سـطح پـذیرش،

مطالعهای با هدف مقایسه عوارض پوستی ناشـی از بهداشـت

دست با محلول آنتی باکتریال مورد توصـیه WHO ،صـابون

آنتیسپتیک و صابون معمـولی در پرسـنل پرسـتاری انجـام

شد.

روش تحقیق: 

این مطالعه یک کارآزمائی بالینی سـه گروهـه تـصادفی

می باشدکه در سال 1386 در بخشهای جراحی، داخلی، ویژه

و اورژانس بیمارستان قائم بر روی 128 نفر از پرسنل پرستار

و بهیـار (رسـمی، طرحـی، قـراردادی) کـه بـا نمونـه گیـری

طبقه ای انتخاب شـدند، انجـام گردیـد. معیارهـای ورود بـه

پژوهش شامل: رضایت کتبی برای شرکت در پژوهش، داشتن

حداقل مدرک تحـصیلی دیـپلم بـرای بهیـاران و کارشناسـی

برای پرستاران، فعالیت در یکی از بخشهای جراحی، داخلـی،

مراقبت ویژه و اورژانس بیمارستان قـائم، اسـتفاده از محلـول

توصیه شده در طول یک هفته اجرای مداخله جهت بهداشت

دست و استفاده از دسـتکش هنگـام اسـتفاده از سـایر مـواد

پاک کننده در خارج از محیط کـار و معیارهـای حـذف ایـن

پژوهش شامل: داشتن زخم یا جراحت در دسـت یـا عفونـت

آشکار، داشتن حساسیت پوستی به صـابون یـا الکـل، ایجـاد

علائم حساسیت پوستی به مـواد ضـد عفـونی کننـده مـورد

استفاده، چنانچه در جریان یک هفته تحقیق، توالی اسـتفاده

از مواد ضد عفونی را رعایت نکند (بیش از یک روز مواد ضـد

عفونی کننده را مصرف نکند)، استفاده از مواد مرطوب کننده

دست. روش پژوهش بدین صـورت بـود کـه پـس از انتخـاب

واحدهای پژوهش و اخذ رضایت، بطور تصادفی در سه گـروه

مداخله قرار گرفتند. سپس از واحدهای پژوهش خواسته شـد

به مدت یک هفته تنها از مـاده مـورد نظـر جهـت بهداشـت

دسـت در محـل کـار خـود اسـتفاده نماینـد. محلـول آنتـی

باکتریال مورد استفاده در این تحقیق محلـول مـورد توصـیه

جهــت بهداشــت دســت، WHO حــاوی الکــل اتــانول،

گلیسرول و پراکسید هیدروژن بـود، هنگـام اسـتفاده از ایـن

محلول نیازی بـه اسـتفاده از آب نمـی باشـد و عمـل مـالش

دستها به همدیگر تا زمان تبخیر آن یا حدود30 ثانیـه طـول

میکشد ( 22.

صابون آنتی سپتیک مورد استفاده این پژوهش، صـابون

مــایع ضــد بــاکتری اَوِ   حــاوی ســدیم لــورت ســولفات، 

کوکامیدوپروپیل ، بتائین، کوکامید DEA ،پـاک کننـدههـای

آنیــونی ملایــم، ترکیبــات مرطــوب کننــده و نــرم کننــده و

تری کلوزان میباشد. صابون معمولی بـه کـار رفتـه در تمـام

طول تحقیق، صابون مایع معمولی ساخت کارخانه نشاط آمل

و با ترکیبات سدیم لوریل سولفات، سدیم کلراید، تری اتانول

آمــین، لوریــل ســولفات، اتــر ســولفات، اســانس کوکونــات

دی اتانول آمید بـود کـه بطـور معمـول در تمـام بخـشهای

بیمارستانی موجود بود واحدهای پژوهش شستشوی دست را

با مقدار 5-3 میلی لیتر از صابون متناسب با سـطح دسـت و

به مدت 30 ثانیه انجـام دادنـد. در طـول یـک هفتـه جهـت

بررسی عوارض پوستی تحت پیگیری بودند ودر پایـان هفتـه

نیز ابزار خـود ارزیـابی پوسـت توصـیه شـده توسـط WHO

توسط واحدها تکمیل گردید. ابزار خود ارزیابی پوست: شامل

چهار بخش (ظاهر پوسـت دسـت، تمامیـت، رطوبـت وحـس

پوست دست) با نمره بندی از 7-1 که توسط سازمان جهانی

بهداشت توصیه شده است و توسط واحد پژوهش، پس از یک

هفته استفاده از متغیر مداخله تکمیل میشد. روائی فرم خود

ارزیابی پوستی توسط سازمان جهـانی بهداشـت تاییـد شـده

است (22 .(برای سنجش پایـائی آن از توافـق بـین مـشاهده

گران استفاده شده است بـدین صـورت کـه فـرم بـ ه صـورت

همزمان توسط پژوهشگر و 5 نفر کارشناس تکمیل و ضـریب

همبستگی آن تعیین شد (856/0 ( r=لازم به ذکر است که از

واحدهای پژوهش خواسته شد تا در منزل جهـت شستـشوی

دستها از صابون معمولی و بـرای شستـشوی ظـروف و سـایر

وسائل از دستکش استفاده نمایند. سپس داده ها وارد SPSS

شده و با استفاده از آزمونهای نان پارامتری کروسکال والـیس

و من ویتنی متغیرهای اصلی مورد بررسی قرار گرفتند.

یافته ها

در این پژوهش 67 درصد نمونـه پـژوهش را جـنس زن

تـشکیل مـی دادنـد. میـانگین سـنی نمونـه پـژوهش برابـر

5/33 سال، میانگین سابقه کار سه گروه 10 سال بود حـدود

78 درصد کـل واحـدهای پـژوهش پرسـتار بودنـد و حـدود

22 درصد آنها بهیار بودند. از نظر میزان تحصیلات واحدهای

پـژوهش، 80 درصـد آنهـا مـدرک لیـسانس داشـتند و اکثـر

واحدهای پژوهش(67 درصد) بیشتر از موظفی خـود در مـاه

کار می کردند ولی آزمون کای دو تفاوت معنی داری را بـین

سه گروه از نظر متغیرهای فوق نشان نداد. بطور کلی در ایـن

تحقیق واکنش حساسیتی پوستی که نیاز بـه درمـان داشـته

باشد، بروز نکرد. آزمون کروسکال والیس برای بررسی عوارض

پوستی گروهها که شامل چهار جزء ظـاهر پوسـت، تمامیـت

پوست، وضعیت رطوبت و حس میباشد بـه تفکیـک انجـام و

نتایج نشان داد کـه بـین سـه گـروه تفـاوت معنـی داری در

تمامیت پوست (ایجاد ترک خـوردگی و خـراش) وجـود دارد

ولی در مورد سایر اجزاء تفاوت معنی داری مشاهده نشد. امـا

در مجمــوع، میــانگین نمــرات چهــار جــزء، در محلــول

آنتی باکتریال بیشتر از صابون معمولی و صابون آنتی سپتیک

بود

جدول 1(مقایسه میانگین نمرات ظاهر پوست در سه گروه پس از یک هفته استفاده مستمر)

حداکثرحداقلانحراف معیارمیانگین
ضد عفونی کننده / نمره 
7462/08/6محلول آنتی باکتریال 
7475/08/6صابون آنتی اسپتیک 
7464/07/6صابون معمولی 

Kruskal-wallis test: df= 2 p=.439

جدول 2مقایسه میانگین نمرات حس در سه گروه پس از یک هفته استفاده مستمر

حداکثرحداقلانحراف معیارمیانگین
ضد عفونی کننده / نمره 
7465/08/6محلول آنتی باکتریال 
7462/08/6صابون آنتی اسپتیک 
7150/14/6صابون معمولی 

Kruskal-wallis test: df= 2 P=0.451

حداکثرحداقلانحراف معیارمیانگین
ضد عفونی کننده / نمره 
7188/14/5محلول آنتی باکتریال 
7103/21/5صابون آنتی اسپتیک 
711/25/4صابون معمولی 

جدول3 :مقایسه میانگین نمرات وضعیت رطوبت در سه گروه پس از یک هفته استفاده مستمر

Kruskal-wallis test: df= 2 P=0.097                                           

20

برای تشخیص اینکـه کـدام گروههـا در حفـظ تمامیـت

پوست تفاوت معنی داری داشته اند آزمون من ویتنـی انجـام

شد کـه نـشان داد گـروه محلـول آنتـی باکتریـال و صـابون

معمولی با هم تفاوت معنی دار دارند (014/0=p (و بـا توجـه

به اینکه میانگین رتبه محلول آنتی باکتریال بیشتر از صـابون

معمولی اسـت، مـی تـوان نتیجـه گرفـت کـه عارضـه تـرک

خوردگی و خراش کمتری نسبت بـه صـابون معمـولی ایجـاد

 کرده است ( جدول 4 .(

حداکثرحداقلانحراف معیارمیانگین
ضد عفونی کننده / نمره 
7260/16/6محلول آنتی باکتریال 
7303/15/6صابون آنتی اسپتیک 
7125/13/6صابون معمولی 

جدول 4 :مقایسه میانگین نمرات تمامیت کامل پوست در سه گروه پس ازیک هفته استفاده 

Kruskal-wallis test:              df= 2 p=0.04                 

Mann-whitney:                 z=-2.464 p= .014   

بحث

مطالعه حاضر در ایران اولین مطالعه ای است که عوارض

پوسـتی محلـول مـالش دسـت مـورد توصـیه WHO را بـا

روشهای موجود روی دست پرسنل پرسـتاری مقایـسه کـرده

است. در این مطالعه که چهار ویژگی ظاهر پوسـت، تمامیـت

کامل آن(خـراش و تـرک خـوردگی)، رطوبـت و حـس آن را

بررسی کرد، نتایج نشان داد که تنها در مورد خـراش و تـرک

خوردگی، دو گروه محلول آنتی باکتریال و صابون معمولی بـا

هم اختلاف معنی داری داشتند (04/0  p = (و ایـن عارضـه در

مصرف کنندگان محلول آنتی باکتریال کمتر بود که احتمـالاً

بعلت اثر نرم کنندگی گلیسرول موجود در آن است.

در مورد سایر معیارهای اندازه گیری شده در ابزار پوسـتی

بین سه گروه تفاوت معنی داری مشاهده نشد. البته از آنجـایی

که پرسشنامه توسط واحدهای پژوهش تکمیل گردیده احتمالاً

برداشت شخصی آنها از ماده در پرکردن فرم تأثیر داشته است.

 نتایج این مطالعه با نتایج زاراگزا که با مصرف ترکیبات الکلی

وضعیت پوست بهتر بود و به خوبی پوست دستها آنرا تحمل نمود،

مطابقت دارد (23 .(همچنین نتـایج بـا نتـایج مطالعـه الـین کـه

عوارض جانبی پوستی، در بین پرسنل بهداشـتی کـه در معـرض

محلول الکلی حاوی کلرهگزیدین گلوکونات و نـرم کننـده جهـت

مالش دست بودند، کمتراست، مطابقت می کند (24 .(

مطالعات معدودی اثر آلرژیک اتانول را گـزارش کـرده انـد و

پژوهشهای مختلف نشان داده اند که الکـل تحریـک و خـشکی

پوست را که از عوارض صابون میباشد، ندارد (22 .(بـه منظـور

کاهش تحریک پوستی ناشی از شستشوی مکرر دستها، ایـالات

متحده آمریکا توصیه می کند که پرسـنل مراقبـت بهداشـتی از

نرم کننده ها یا کرمها استفاده کنند (25 .(در آلمان مراقبـت از

پوست دست یک وظیفه مـی باشـد چـون هرگونـه اخـتلال در

تمامیت پوست دست، باعـث انتقـال پاتوژنهـای عامـل عفونـت

بیمارستانی خواهد شد (26 .(بر اساس راهنمای WHO وCDC

اضافه کردن نرم کننده یا کرمها بعد از بهداشـت دسـت، در اثـر

ضدعفونی کنندگی آنها اختلالی ایجاد نمی کند (25 .(

نتیجه گیری

با توجه به این مطلب که شستشوی مرتـب دسـتها بـین

تماس با بیماران توسط پرستاران انجام نمی شود تا اینکـه از

کرم جهت جلوگیری از عوارض پوستی استفاده شود، به نظـر

می رسد استفاده از ماده ای که دارای مواد نرم کننـده باشـد

مقرون به صرفه است. بـه دلیـل اهمیـت کنتـرل عفونتهـای

بیمارستانی، نتایج تحقیق حاضـر مبنـی بـر عـوارض پوسـتی

کمتر محلول آنتی باکتریال از نظر تمامیت پوست نـسبت بـه

صابون، کاربرد ساده و عدم نیاز بـه آب، صـرف وقـت کمتـر،

هزینه کمتر در مقایسه بـا آنتـی سـپتیکها، قویـاً اسـتفاده از

محلول آنتی باکتریال با فرمولاسیون سازمان جهانی بهداشت،

در بخشهای بیمارستانی توصیه میگردد. .

References:

 1.Principles and Practice of infectious disease. 5th ed. Philadelphia: Churchill Livingston. 2000; 2988-2995.

2- Harrison, Tenseli R. Bacterial Infections. Translated by Hafezi Ardekani M & Mashrooteh M.

Tehran: Golban 2001.

3- Weist K, Pollege K, Schulz I, Ruden H, Gastmeier P. How many nosocomial infections are

associated with cross-transmission: a prospective cohort study in a surgical intensive care unit. Infect

Control Hosp Epidemiol. 2002;23:127-32.

4- Larson EL. APIC guideline for hand washing and hand antisepsis in health care settings. Am J

Infect Control 1995;23: 251-69.

5- Cleave MC, Karen MJ. Nursing procedures Springhouse. Paris: springhouse crop; 1992.

6- Fazel A. Evaluation of Handwashing Procedures in Operation Room. Post-graduation Dissertation,

Mashed University of Medical Science, 1994.

7- Boyce JM, Pittet D. Centers for Disease Control and Prevention. Guidelines for hand hygiene in

health-care setting: recommendations of the healthcare Infection Control Practices Advisory

Committee and the HICPAC/SHEA /APIC/IDSA Hand Hygiene Task Force. Am J Infect Control

2004;32: 69-83.

8- Zabiri M. Range of Microbial Infection in Hands of Personnel’s of ICU and Relating Factors in

Hospitals of Kermanshah university of Medical Science, 2005; 2: 57-52.

9- Larson E, Killen M, Factors influencing hand washing behavior of patient care personnel. Am J

Infect Control 1982; 10: 93-9.

10- Dehgani MM. Guideline of Environmental Health in Hospital. Tehran: Nakhl 2001.

11- Kampf G, Lِffler H. Dermatological aspects of a successful introduction and continuation of

alcohol-based hand rubs for hygienic hand disinfection. Journal of Hospital Infection 2003;55:1-7.

12- Elsner P, Berardesca E, Wilhelm KP, Maibach HI. Bioengineering of the skin: skin biomechanics.

Boca Raton, FL, USA, CRC Press 2001.

13- Kavli G, Angell E, Moseng D. Hospital employees and skin problems. Contact Dermatitis 1987;

17:156-158.

14- Smit HA, Burdorf A, Coenraads PJ. Prevalence of hand dermatitis in different occupations.

International Journal of Epidemiology 1993; 22: 288-293.

15- Meding B, Swanbeck G. Epidemiology of different types of hand eczema in an industrial city.

Acta Dermatologica et Venereologica 1990; 153: 1-43.

16- Dickel H, Kuss O, Schmidt A, Kretz J, Diepgen TL. Importance of irritant contact dermatitis in

occupational skin disease. American Journal of Clinical Dermatology 2002; 3:283-289.

17- Stingeni L, Lapomarda V, Lisi P. Occupational hand dermatitis in hospital environments. Contact

Dermatitis 1995; 33:172-176.

18- Tsai TF, Maibach HI. How irritant is water? An overview. Contact Dermatitis 1999;41:311-314.

19- Warren R, Ertel KD, Bartolo RG, Levine MJ, Bryant PB, Wong LF. The influence of hard water

(calcium) and surfactants on irritant contact dermatitis. Contact Dermatitis 1996; 35:337-343.

20- Ahmad, Q.A, Memish B. Allegranzi D. Pittet, W.H.O. Global patient Safety Challenge. Muslim

health-care workers and alcohol-based hand rubs. Lancet 2006; 367:1025-1027.

21- Ayliffe GA, Babb JR, Davies JG, Lilly HA. Hand disinfection: a comparison of various agents in

laboratory and ward studies. J Hosp Infect 1988; 11: 226-43.

22- World Health Organization. Guidelines on hand hygiene in healthcare. (Advanced draft) 2005-2006.

23- Zaragoza M, Salles M, Gomez J, Bayas JM, Trilla A. Hand washing with soap or alcoholic

solution: A randomized clinical trial of its effectiveness. Am J Infect Control. 1999;27:258-61.

24- Elaine L, Larson RN. Effect of Antiseptic Hand washing vs Alcohol Sanitizer on Health CareAssociated Infections in Neonatal Intensive Care Units. American Medical Associaion 2005;159:377-383.

25- Boyce JM, Pittet D. Guideline for hand hygiene in health-care settings. Recommendations of the

healthcare infection control practices advisory committee and the HICPAC/SHEA /APIC/IDSA hand

hygiene task force.MMWR -Morbidity &Mortality Weekly Report 2002; 51: 1-45.

26- Anonymous. Händehygiene. Bundesgesundheitsblatt 2000; 43: 230-233.

The comparison of skin complications of alcohol-based  

hand rub with antiseptic soap and plain soap on hands

of nursing personnels

T. Baloochi Baydokhti1 , AR. Saleh Moghaddam2

Abstract

Background and Aim: Nosocomical infections are of the problems of all societies and the most

common way for its transference is contaminated hands. According to the recommendations of

W.H.O. on using alcohol-base formulation for hand hygiene and it got used to some hospital sections

for some time, this study was done with the aim of comparing skin complications of alcohol-based

hand rub with antiseptic and plain soap on hands of nursing personnel.

Materials and Methods: This study is a randomized, three-group, clinical trial. 128 nursing personnel

including nurses and nurse assistances selected randomly by classified sampling, has been studied.

Three hand hygiene products were tested: alcohol-based hand rub, antiseptic soap and plain soap. Each

product was used for a week after teaching hand hygiene based on W.H.O. standards. Finally self

assessment tool was completed by nurses and during the week skin condition was monitored by

researcher assistance. Kruskal Wallis, Man-Whitney and Chi- Square, were used for analyzing data by

SPSS software, version 14.5.

Results: Kruskal Wallis test was used for assessment of skin complications in groups with four

dimensions: appearance, intactness, moisture content and sensation. Among three groups, the alcoholbased hand rub in comparison with plain soap showed less skin complications in intactness (p=0.04).

Conclusion: Regarding this fact that one of the most important ways of transferring nosocomical

infections is personnel’s hands, as the alcohol-based hand rub has less skin complications in intactness

and less cost in comparison with soap and regarding its easy application even without water, it is

recommended to use it instead of soap for hands as an antiseptic.

Key Words: Skin Complications; Alcohol-Based Hand Rub; Antiseptic Soap; Plain Soap; Hand

Hygiene

Ofogh-e-Danesh. GMUHS Journal. 2008; Vol. 14, No. 3

1- Corresponding Author; MSc. in Nursing, Gonabad University of Medical Sciences and Health Services, Gonabad, Iran.

Tel: +98-535-7229015 Fax: +98-535-7222619 E-mail: tbaloochi@yahoo.com

2- MSc. in Nursing, Faculty Member, Nursing and Midwifery School, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad,

مقاله پزشکی 

آدرس: گناباد – بیمارستان 22 بهمن تلفن: 05357229015 نمابر: 7222619 پست الکترونیکی: com.yahoo@tbaloochi

2 -کارشناس ارشد پرستاری و عضو هیئت علمی دانشکده پرستاری و مامائی مشهد 

افق دانش؛ فصلنامه دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد دوره 14؛ شماره 3؛ پاییز سال 1387

گردآورنده:غریب